و اين عبادت كه گفتيم نصارا نسبت به مريم مادر عيسى ( ع ) انجام مىدهند چند قسم است : بعضى از آنها نمازى است مشتمل بر دعا و ثنا و استغاثه و استشفاء ، و بعضى از آنها عبارتست از روزه اى كه آن را نسبت مىدهند به خود مريم و به نام وى نيز ناميده مىشود ، همه اين عبادات توأم با خضوع و خشوع در برابر صورت و مجسمه و بلكه صورت خيالى مريم انجام مىشود ، در حالتى كه معتقدند به اينكه مريم داراى سلطنتى است غيبى كه با داشتن اين قدرت مىتواند ( البته به اعتقاد آنان ) خودش و بدون وساطت فرزندش نسبت به امور دنيا و آخرت مردم نفع و ضرر برساند . و تصريح كرده‌اند به اينكه پرستش مريم واجب است ، و ليكن در عين حال از هيچ يك از فرق آنها ديده نشده كه كلمه « إله » را بر مريم اطلاق كنند ، بلكه همه از مريم تعبير مىكنند به « مادر إله » و بعضى از فرقشان تصريح دارند به اينكه اين اطلاق ( مادر إله ) اطلاق مجازى و از باب مبالغه در تعظيم نيست بلكه اطلاقى است حقيقى . قرآن كريم هم در اين باره فرموده : نصارا مريم و فرزندش را دو « إله » ( معبود ) براى خود گرفته‌اند . و اين نسبتى كه قرآن به آنان داده منافات با اين جهت كه گفتيم آنان مريم را إله نخوانده‌اند ندارد ، زيرا گفتيم عملا با مريم هم بطور قطع معامله إله مىكنند ، اگر چه اين اسم را بر او اطلاق ننمايند ، قرآن در آيه ديگرى فرموده كه مسيحيان گفته‌اند : بدرستى خداوند همان مسيح يعنى عيسى بن مريم است . و اين خود معناى ديگرى است ، رسول خدا ( ص ) آيه « اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه » را چنين تفسير فرموده كه : اهل كتاب در حلال و حرام و خلاصه در عمل ، پيروى احبار و رهبان خود را كرده‌اند و عملا با آنان معامله ارباب نموده‌اند ، گر چه آنان را ارباب نخوانند . و اولين نص صريحى كه من از علماى نصارا راجع به اين مطلب كه نصارا در حقيقت مريم را مىپرستيدند ديدم ، عبارتى بود كه در كتاب « السواعى » از كتابهاى روم ارتودكس « 1 » به چشمم خورد و من ( صاحب منار ) در ايامى كه داشتم به كتاب خانه آشنا مىشدم در ديرى كه به دير « تلميد » ناميده مىشد به اين كتاب دست يافتم ، طوايف كاتوليك هم تصريح به اين معنا دارند و به آن افتخار هم مىكنند ، جزويت هم در بيروت در شماره نهم از سال هفتم مجله خود

--> ( 1 ) ارتودكس - كاتوليك - پروتستان - عبارتند از سه فرقه مسيحيت .